Englishहिन्दीसंस्कृतम्ગુજરાતીதமிழ்తెలుగుবাংলাमराठीಕನ್ನಡമലയാളംଓଡ଼ିଆਪੰਜਾਬੀالعربيةDeutschEspañolFrançaisItaliano日本語한국어PortuguêsРусский中文
Chapter 4 of 18
ଜ୍ଞାନ କର୍ମ ସନ୍ନ୍ୟାସ ଯୋଗ
ज्ञानकर्मसंन्यासयोगः
The Yoga of Knowledge and Renunciation of Action
42 verses
1
श्री भगवानुवाच
ଶ୍ରୀଭଗବାନ୍ କହିଲେ: ମୁଁ ଏହି ଅବିନାଶୀ ଯୋଗକୁ ବିବସ୍ୱତଙ୍କୁ କହିଥିଲି; ସେ ମନୁଙ୍କୁ କହିଲେ; ମନୁ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁଙ୍କୁ କହି
2
एवं परम्पराप्राप्तमिमं राजर्षयो विदुः।
ଏହି ଯୋଗକୁ ରାଜର୍ଷିମାନେ କ୍ରମାନୁଗତ ଭାବରେ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ଜାଣିଥିଲେ
3
स एवायं मया तेऽद्य योगः प्रोक्तः पुरातनः।
ଯେଉଁ ପୁରାତନ ଯୋଗ, ତାହା ଆଜି ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଲି; କାରଣ ତୁମେ ମୋର ଭକ୍ତ ଏବଂ ସଖା, ଏହା ଉତ୍ତମ ରହସ୍ୟ
4
अर्जुन उवाच
ଅର୍ଜୁନ କହିଲେ: ହେ ଭଗବାନ, ଆପଣଙ୍କ ଜନ୍ମ ପରବର୍ତ୍ତୀ, କିନ୍ତୁ ବିବସ୍ୱତଙ୍କ ଜନ୍ମ ଅତୀତ; ଆପଣ ଆଦିରେ ତାଙ୍କୁ ଏହା କହି
5
श्री भगवानुवाच
ଶ୍ରୀଭଗବାନ୍ କହିଲେ: ହେ ପରନ୍ତପ ଅର୍ଜୁନ
6
अजोऽपि सन्नव्ययात्मा भूतानामीश्वरोऽपि सन्।
ମୁଁ ଜନ୍ମହୀନ ଏବଂ ଅବିନାଶୀ ସ୍ୱରୂପ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଈଶ୍ୱର ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୋର ପ୍ରକୃତିକୁ ନିୟନ୍
7
यदा यदा हि धर्मस्य ग्लानिर्भवति भारत।
ଭାରତ
8
परित्राणाय साधूनां विनाशाय च दुष्कृताम्।
ସାଧୁମାନଙ୍କର ରକ୍ଷା ପାଇଁ, ଦୁଷ୍ଟମାନଙ୍କର ବିନାଶ ପାଇଁ ଏବଂ ଧର୍ମକୁ ସ୍ଥାପନ କରିବା ପାଇଁ ମୁଁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ଜନ୍ମ
9
जन्म कर्म च मे दिव्यमेवं यो वेत्ति तत्त्वतः।
ହେ ଅର୍ଜୁନ
10
वीतरागभयक्रोधा मन्मया मामुपाश्रिताः।
ରାଗ, ଭୟ ଏବଂ କ୍ରୋଧରହିତ, ମୋଠାରେ ତନ୍ମୟ, ମୋର ଆଶ୍ରୟଗ୍ରହଣ କରିଥିବା ଏବଂ ଜ୍ଞାନତପସା ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ହୋଇଥିବା ଅନେକ
11
ये यथा मां प्रपद्यन्ते तांस्तथैव भजाम्यहम्।
ଯେଉଁ ଭାବରେ ମୋତେ ସେମାନେ ଆଶ୍ରୟ କରନ୍ତି, ମୁଁ ସେହି ଭାବରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ ଦେଉଛି
12
काङ्क्षन्तः कर्मणां सिद्धिं यजन्त इह देवताः।
କର୍ମର ସଫଳତା କାମନା କରି ମନୁଷ୍ୟ ଏଠାରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି; କାରଣ ମାନବ ଲୋକରେ କର୍ମଜାତ ସଫଳତା ଶୀଘ୍ର ମିଳେ
13
चातुर्वर्ण्यं मया सृष्टं गुणकर्मविभागशः।
ଗୁଣ ଏବଂ କର୍ମର ବିଭାଗ ଅନୁସାରେ ମୁଁ ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣ ସୃଷ୍ଟି କରିଅଛି; ମୁଁ ତାହାର କର୍ତ୍ତା ହେଲେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଅକର୍ତ୍ତା
14
न मां कर्माणि लिम्पन्ति न मे कर्मफले स्पृहा।
ମୋତେ କର୍ମ ସ୍ପର୍ଶ କରେ ନାହିଁ, ମୋର କର୍ମଫଳରେ ଇଚ୍ଛା ନାହିଁ; ଏହିପରି ଯେ ମୋତେ ଜାଣେ, ସେ କର୍ମରେ ବନ୍ଧା ହୁଏ ନାହିଁ
15
एवं ज्ञात्वा कृतं कर्म पूर्वैरपि मुमुक्षुभिः।
ଏହିପରି ଜାଣି ପୂର୍ବତନ ମୁକ୍ତିକାମୀମାନେ ମଧ୍ୟ କର୍ମ କରିଥିଲେ; ତେଣୁ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବରୁ କରା
16
किं कर्म किमकर्मेति कवयोऽप्यत्र मोहिताः।
କର୍ମ କଣ ଏବଂ ଅକର୍ମ କଣ, ଏଥିରେ ପଣ୍ଡିତମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋହିତ ହୁଅନ୍ତି
17
कर्मणो ह्यपि बोद्धव्यं बोद्धव्यं च विकर्मणः।
କର୍ମ, ବିକର୍ମ ଏବଂ ଅକର୍ମ ବିଷୟରେ ଜାଣିବା ଆବଶ୍ୟକ; କାରଣ କର୍ମର ଗତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁହ୍ୟ
18
कर्मण्यकर्म यः पश्येदकर्मणि च कर्म यः।
ଯେ କର୍ମରେ ଅକର୍ମ ଏବଂ ଅକର୍ମରେ କର୍ମ ଦେଖନ୍ତି, ସେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଯୁକ୍ତ ଏବଂ ସମସ୍ତ କର୍ମର କର
19
यस्य सर्वे समारम्भाः कामसङ्कल्पवर्जिताः।
ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ସମସ୍ତ କର୍ମ କାମନା ଓ ସଙ୍କଳ୍ପରହିତ ଏବଂ ଯାହାଙ୍କ କର୍ମଗୁଡ଼ିକ ଜ୍ଞାନାଗ୍ନିରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଛି, ବୁଦ୍ଧ
20
त्यक्त्वा कर्मफलासङ्गं नित्यतृप्तो निराश्रयः।
କର୍ମଫଳର ଆସକ୍ତି ତ୍ୟାଗ କରି, ସର୍ବଦା ତୃପ୍ତ ଏବଂ କୌଣସି ଆଶ୍ରୟ ନ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି କର୍ମରେ ଲିପ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ କିଛି କର
21
निराशीर्यतचित्तात्मा त्यक्तसर्वपरिग्रहः।
ଯେ ଆଶାହୀନ, ମନ ଓ ଆତ୍ମାକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ କରି ସମସ୍ତ ସଂଗ୍ରହ ତ୍ୟାଗ କରିଛନ୍ତି, ସେ କେବଳ ଶରୀର ପାଇଁ କର୍ମ କଲେ ମଧ୍ୟ
22
यदृच्छालाभसन्तुष्टो द्वन्द्वातीतो विमत्सरः।
ଯାହା ଅନୁଚିତ ଭାବରେ ମିଳେ ତାହାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରୁ ମୁକ୍ତ, ମତ୍ସରହୀନ, ସଫଳତା ଓ ଅସଫଳତାରେ ସମଦୃଷ୍ଟିବାନ, କର
23
गतसङ्गस्य मुक्तस्य ज्ञानावस्थितचेतसः।
ଆସକ୍ତିହୀନ, ମୁକ୍ତ ଏବଂ ଜ୍ଞାନରେ ସ୍ଥିତ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଯଜ୍ଞାର୍ଥ କର୍ମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ବିଲୀନ ହୁଏ
24
ब्रह्मार्पणं ब्रह्महविर्ब्रह्माग्नौ ब्रह्मणा …
ବ୍ରହ୍ମ ଅର୍ପଣ, ବ୍ରହ୍ମ ହବି, ବ୍ରହ୍ମ ଅଗ୍ନିରେ ବ୍ରହ୍ମଦ୍ୱାରା ହୋମ; ବ୍ରହ୍ମକର୍ମସମାଧିଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମକୁ ଗମନ କରାଯିବ
25
दैवमेवापरे यज्ञं योगिनः पर्युपासते।
ଅନ୍ୟ ଯୋଗୀମାନେ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି, ଆଉ ଅନ୍ୟମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଗ୍ନିରେ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ଆତ୍ମାକୁ ଯଜ୍ଞ ଭାବରେ ଅର
26
श्रोत्रादीनीन्द्रियाण्यन्ये संयमाग्निषु जुह्व…
ଅନ୍ୟେ ସଂୟମାଗ୍ନିରେ କର୍ଣ୍ଣାଦି ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ହୋମ କରନ୍ତି; ଅନ୍ୟେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟାଗ୍ନିରେ ଶବ୍ଦାଦି ବିଷୟଗୁଡ଼ିକୁ ହୋ
27
सर्वाणीन्द्रियकर्माणि प्राणकर्माणि चापरे।
ଅନ୍ୟେ ଜ୍ଞାନଦୀପିତ ଆତ୍ମସଂଯମଯୋଗାଗ୍ନିରେ ସମସ୍ୟେନ୍ଦ୍ରିୟ କର୍ମ ଓ ପ୍ରାଣକର୍ମକୁ ଯାଜ୍ଞିକ କରନ୍ତି
28
द्रव्ययज्ञास्तपोयज्ञा योगयज्ञास्तथापरे।
ଅନ୍ୟେ ଧନଯଜ୍ଞ, ତପୋଯଜ୍ଞ ଓ ଯୋଗଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି; ଆଉ କେତେକ ସଂଶିତବ୍ରତ ଯତିମାନେ ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ ଓ ଜ୍ଞାନଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି
29
अपाने जुह्वति प्राण प्राणेऽपानं तथाऽपरे।
କେତେକ ପ୍ରାଣାୟାମରେ ନିରତ ହୋଇ, ବାହାରକୁ ଯାଉଥିବା ଓ ଭିତରକୁ ଆସୁଥିବା ଶ୍ୱାସର ଗତିକୁ ରୋକି, ବାହାର ଶ୍ୱାସକୁ ଭିତର ଶ
30
अपरे नियताहाराः प्राणान्प्राणेषु जुह्वति।
ଅନ୍ୟେ ଆହାର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି ପ୍ରାଣକୁ ପ୍ରାଣରେ ହୋମ କରନ୍ତି
31
यज्ञशिष्टामृतभुजो यान्ति ब्रह्म सनातनम्।
ଯଜ୍ଞାବଶିଷ୍ଟ ଅମୃତ ଭୋଜନକାରୀ ସନାତନ ବ୍ରହ୍ମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି
32
एवं बहुविधा यज्ञा वितता ब्रह्मणो मुखे।
ଏହିପରି ବ୍ରହ୍ମାର ମୁଖରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଯଜ୍ଞ ବିସ୍ତୃତ ଅଛି; ସମସ୍ତଙ୍କୁ କର୍ମଜାତ ବୋଲି ଜାଣ; ଏହା ଜାଣିଲେ ତୁମ୍ଭ
33
श्रेयान्द्रव्यमयाद्यज्ञाज्ज्ञानयज्ञः परन्तप।
ହେ ପରନ୍ତପ, ଦ୍ରବ୍ୟମୟ ଯଜ୍ଞଠାରୁ ଜ୍ଞାନଯଜ୍ଞ ଅଧିକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ
34
तद्विद्धि प्रणिपातेन परिप्रश्नेन सेवया।
ତାହାକୁ ନମସ୍କାର, ପ୍ରଶ୍ନ ଏବଂ ସେବା ଦ୍ୱାରା ଜାଣ; ସତ୍ୟ ଦର୍ଶୀ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ତୁମକୁ ସେହି ଜ୍ଞାନ ଦେବେ
35
यज्ज्ञात्वा न पुनर्मोहमेवं यास्यसि पाण्डव।
ଏହା ଜାଣିତେ, ଓ ପାଣ୍ଡବ, ତୁମ୍ଭେ ଆଉ ଏପରି ମୋହରେ ପଡିବ ନାହିଁ; ଏହା ଦ୍ୱାରା ତୁମ୍ଭେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଆତ୍ମାରେ ଏବ
36
अपि चेदसि पापेभ्यः सर्वेभ्यः पापकृत्तमः।
ଯଦି ତୁମ୍ଭେ ସମସ୍ତ ପାପୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବାଧିକ ପାପୀ ହୋଇଥାଉ, ତଥାପି ଜ୍ଞାନରୂପୀ ନୌକା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଅତିକ୍ର
37
यथैधांसि समिद्धोऽग्निर्भस्मसात्कुरुतेऽर्जुन।
ହେ ଅର୍ଜୁନ, ଯେପରି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି କାଠକୁ ଭସ୍ମ କରିଦିଏ, ସେହିପରି ଜ୍ଞାନାଗ୍ନି ସମସ୍ତ କର୍ମକୁ ଭସ୍ମ କରିଦିଏ
38
न हि ज्ञानेन सदृशं पवित्रमिह विद्यते।
ଏହି ସଂସାରରେ ଜ୍ଞାନ ସଦୃଶ ପବିତ୍ର କିଛି ନାହିଁ; ଯୋଗରେ ସିଦ୍ଧ ହୋଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ସମୟାନୁସାରେ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ଏହାକୁ ପ
39
श्रद्धावाँल्लभते ज्ञानं तत्परः संयतेन्द्रियः।
ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କଠାରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଅଛି ଏବଂ ସେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ସଂଯତ କରି କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିରତ ଅଛନ୍ତି, ସେ ଜ୍ଞାନ ପ୍ରା
40
अज्ञश्चाश्रद्दधानश्च संशयात्मा विनश्यति।
ଯେ ଅଜ୍ଞ, ଅଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁ ଏବଂ ସନ୍ଦେହପୂର୍ଣ୍ଣ ମନର ଅଟେ, ସେ ନଷ୍ଟ ହୁଏ
41
योगसंन्यस्तकर्माणं ज्ञानसंछिन्नसंशयम्।
ହେ ଧନଞ୍ଜୟ, ଯୋଗଦ୍ୱାରା କର୍ମ ତ୍ୟାଗ କରିଥିବା, ଜ୍ଞାନଦ୍ୱାରା ସନ୍ଦେହ ବିନାଶ ହୋଇଥିବା ଏବଂ ଆତ୍ମସମ୍ପନ୍ନ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ
42
तस्मादज्ञानसंभूतं हृत्स्थं ज्ञानासिनाऽऽत्मनः।
ତେଣୁ ହେ ଭାରତବଂଶୀ, ଅଜ୍ଞାନଜନିତ ହୃଦୟସ୍ଥ ସନ୍ଦେହକୁ ଜ୍ଞାନର ଖଡ୍ଗରେ ଛେଦନ କରି ଯୋଗରେ ସ୍ଥିତ ହୁଅ ଏବଂ ଉଠି ପଡ଼
About Chapter 4
Chapter 4 of the Bhagavad Gita is titled "ଜ୍ଞାନ କର୍ମ ସନ୍ନ୍ୟାସ ଯୋଗ" (ज्ञानकर्मसंन्यासयोगः). This chapter contains 42 verses and explores divine knowledge and the yoga of action. The core teaching focuses on the ancient tradition of spiritual knowledge and how God incarnates to restore dharma. The Yoga of Knowledge and Renunciation of Action The Bhagavad Gita consists of 18 chapters and 700 verses in total, forming a dialogue between Lord Krishna and Prince Arjuna on the battlefield of Kurukshetra. This chapter is part of the ancient Hindu scripture Mahabharata.
Frequently Asked Questions
What is Bhagavad Gita Chapter 4 about?
Chapter 4, titled "ଜ୍ଞାନ କର୍ମ ସନ୍ନ୍ୟାସ ଯୋଗ" (ज्ञानकर्मसंन्यासयोगः), contains 42 verses. The Yoga of Knowledge and Renunciation of Action This chapter focuses on the ancient tradition of spiritual knowledge and how God incarnates to restore dharma.
How many verses are in Chapter 4 of the Bhagavad Gita?
Chapter 4 — ଜ୍ଞାନ କର୍ମ ସନ୍ନ୍ୟାସ ଯୋଗ — contains 42 verses. Each verse is available in original Sanskrit with transliteration. Full translations in 22 languages, word-by-word meanings, and audio recitation are available in the free Bhagavad Gita app.
What is the Sanskrit name of Chapter 4?
The Sanskrit name of Chapter 4 is "ज्ञानकर्मसंन्यासयोगः," which translates to "ଜ୍ଞାନ କର୍ମ ସନ୍ନ୍ୟାସ ଯୋଗ" in English. The Bhagavad Gita's 18 chapters each have a Sanskrit title ending in "Yoga," indicating a spiritual discipline or path.