Englishहिन्दीसंस्कृतम्ગુજરાતીதமிழ்తెలుగుবাংলাमराठीಕನ್ನಡമലയാളംଓଡ଼ିଆਪੰਜਾਬੀالعربيةDeutschEspañolFrançaisItaliano日本語한국어PortuguêsРусский中文
Chapter 4 of 18
ਗਿਆਨ ਕਰਮ ਸੰਨਿਆਸ ਯੋਗ
ज्ञानकर्मसंन्यासयोगः
The Yoga of Knowledge and Renunciation of Action
42 verses
1
श्री भगवानुवाच
ਸ੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਇਸ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਯੋਗ ਨੂੰ ਵਿਵਸਵਤ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਸੀ, ਵਿਵਸਵਤ ਨੇ ਮਨੂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, ਅਤੇ ਮਨੂ ਨੇ
2
एवं परम्पराप्राप्तमिमं राजर्षयो विदुः।
ਇਹ ਕਰਮ-ਯੋਗ ਰਾਜ-ਸੀਆਂ ਨੂੰ ਪਰੰਪਰਾ ਰਾਹੀਂ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਹੇ ਪਰੰਤਪ
3
स एवायं मया तेऽद्य योगः प्रोक्तः पुरातनः।
ਹੇ ਅਰਜੁਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਭਗਤ ਅਤੇ ਸੱਜਣ ਹੈਂ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਅੱਜ ਹੀ ਉਸੇ ਪੁਰਾਣੇ ਯੋਗ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਹੈ
4
अर्जुन उवाच
ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਤੁਹਾਡਾ ਜਨਮ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਜਦਕਿ ਵਿਵਸਵਤ (ਸੂਰਜ) ਦਾ ਜਨਮ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਮੈਂ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਸਮਝ
5
श्री भगवानुवाच
ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਹੇ ਅਰਜੁਨ, ਮੇਰੇ ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਜਨਮ ਲੰਘ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਉਹ ਸਭ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਤੂੰ ਨਹੀਂ
6
अजोऽपि सन्नव्ययात्मा भूतानामीश्वरोऽपि सन्।
ਹਾਲਾਂਕਿ ਮੈਂ ਅਜਨਮਾ ਅਤੇ ਅਨਾਸ਼ੀ ਸੁਭਾਅ ਦਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹਾਂ, ਫਿਰ ਵੀ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਵਸ
7
यदा यदा हि धर्मस्य ग्लानिर्भवति भारत।
ਹੇ ਭਾਰਤ
8
परित्राणाय साधूनां विनाशाय च दुष्कृताम्।
ਸਤਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ, ਬਦਕਾਰਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ ਮੈਂ ਹਰ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ।
9
जन्म कर्म च मे दिव्यमेवं यो वेत्ति तत्त्वतः।
ਹੇ ਅਰਜੁਨ
10
वीतरागभयक्रोधा मन्मया मामुपाश्रिताः।
ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਜੋ ਰਾਗ, ਭੈ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਸਨ, ਜੋ ਮੈਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੇਰਾ ਸ਼ਰਣ ਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ
11
ये यथा मां प्रपद्यन्ते तांस्तथैव भजाम्यहम्।
ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਜਾਉਂਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਪਾਰਥ, ਸਾਰੇ ਮਨੁੱਖ ਮੇਰੇ ਮਾਰਗ
12
काङ्क्षन्तः कर्मणां सिद्धिं यजन्त इह देवताः।
ਜਿਹੜੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਕਿਉਂਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ
13
चातुर्वर्ण्यं मया सृष्टं गुणकर्मविभागशः।
ਮੈਂ ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਵੰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਚਾਰ ਵਰਣਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਮੈਂ ਉਸਦਾ ਕਰਤਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਅ
14
न मां कर्माणि लिम्पन्ति न मे कर्मफले स्पृहा।
ਮੈਨੂੰ ਕਰਮ ਲਗਦੇ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਮੈਨੂੰ ਕਰਮ ਦੇ ਫਲ ਦੀ ਆਸ ਹੈ। ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਬੱਝ
15
एवं ज्ञात्वा कृतं कर्म पूर्वैरपि मुमुक्षुभिः।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣ ਕੇ ਪੁਰਾਣੇ ਮੁਕਤੀ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਵੀ ਕਰਮ ਕੀਤੇ। ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਵੀ ਪੁਰਾਤਨਾਂ ਵਾਂਗ ਕਰਮ ਕਰ।
16
किं कर्म किमकर्मेति कवयोऽप्यत्र मोहिताः।
ਕੀ ਕਰਮ ਹੈ ਅਤੇ ਕੀ ਅਕਰਮ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਿਦਵਾਨ ਵੀ ਭੁਲੇਖੇ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਹ ਕਰਮ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜਿਸ
17
कर्मणो ह्यपि बोद्धव्यं बोद्धव्यं च विकर्मणः।
ਕਰਮ ਦਾ ਸੱਚ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਿਕਰਮ ਦਾ ਵੀ, ਅਤੇ ਅਕਰਮ ਦਾ ਵੀ; ਕਿਉਂਕਿ ਕਰਮ ਦਾ ਮਾਰਗ ਬਹੁਤ ਗਹਿਰਾ ਹੈ।
18
कर्मण्यकर्म यः पश्येदकर्मणि च कर्म यः।
ਜੋ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਅਕਰਮ ਅਤੇ ਅਕਰਮ ਵਿੱਚ ਕਰਮ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਬੁੱਧੀਮਾਨ, ਯੋਗੀ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ
19
यस्य सर्वे समारम्भाः कामसङ्कल्पवर्जिताः।
ਜਿਸਦੇ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਕਾਮਨਾ ਅਤੇ ਸੰਕਲਪ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਸਦੇ ਕੰਮ ਗਿਆਨ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜ ਗਏ ਹਨ, ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਉਸਨੂੰ ਪੰਡ
20
त्यक्त्वा कर्मफलासङ्गं नित्यतृप्तो निराश्रयः।
ਕਰਮ-ਫਲ ਦੀ ਲਗਾਵ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਅਤੇ ਕਿਸੇ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਨਾ ਹੋ ਕੇ, ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਵੀ ਉਹ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
21
निराशीर्यतचित्तात्मा त्यक्तसर्वपरिग्रहः।
ਜੋ ਨਿਰਾਸ਼ੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਵਸ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਸਾਰੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਸਰੀਰ ਦੇ ਕਾਰਨ
22
यदृच्छालाभसन्तुष्टो द्वन्द्वातीतो विमत्सरः।
ਜੋ ਬਿਨਾਂ ਮੰਗੇ ਮਿਲੀ ਗੱਲ ਨਾਲ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੈ, ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ ਉੱਤਰੇ ਹੋਏ, ਬਿਨਾਂ ਈਰਖਾ ਦੇ, ਸਫਲਤਾ ਅਤੇ ਅਸਫਲਤਾ ਵਿੱਚ ਸਮ
23
गतसङ्गस्य मुक्तस्य ज्ञानावस्थितचेतसः।
ਜੋ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਯੱਗ (ਭਗਵਾਨ ਲਈ) ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਪ
24
ब्रह्मार्पणं ब्रह्महविर्ब्रह्माग्नौ ब्रह्मणा …
ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਭੇਟ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਘੀ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮ ਦੁਆਰਾ ਭੇਟ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਕਰਮ
25
दैवमेवापरे यज्ञं योगिनः पर्युपासते।
ਕੁਝ ਯੋਗੀ ਸਿਰਫ਼ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਯੱਗ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਦੂਜੇ ਬ੍ਰਹਮ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਯੱਗ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਭੇਂਟ ਕਰ
26
श्रोत्रादीनीन्द्रियाण्यन्ये संयमाग्निषु जुह्व…
ਕੁਝ ਲੋਕ ਸੰਜਮ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਕੰਨ ਆਦਿ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਲੋਕ ਸ਼ਬਦ ਆਦਿ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦ
27
सर्वाणीन्द्रियकर्माणि प्राणकर्माणि चापरे।
ਹੋਰ ਕੁਝ ਸਾਰੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਕਾਰਜ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦੇ ਕਾਰਜ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਦੀ ਲਾਟ ਨਾਲ ਜਗਾਇਆ ਗਿਆ ਆਤਮ-ਸੰਯਮ ਦੇ
28
द्रव्ययज्ञास्तपोयज्ञा योगयज्ञास्तथापरे।
ਕੁਝ ਲੋਕ ਧਨ ਨਾਲ, ਕੁਝ ਤਪ ਨਾਲ, ਕੁਝ ਯੋਗ ਨਾਲ ਅਤੇ ਕੁਝ ਸਵਾਧਿਆਯ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਯੱਜ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਕੁਝ ਤਪਸਵੀ ਸੰਤੁਲਿਤ
29
अपाने जुह्वति प्राण प्राणेऽपानं तथाऽपरे।
ਕੁਝ ਲੋਕ ਪ੍ਰਾਣ ਨੂੰ ਅਪਾਨ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਕੁਝ ਅਪਾਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਣ ਵਿੱਚ ਭੇਟ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪ੍ਰਾਣ ਅਤੇ ਅਪਾਨ ਦੀ ਗਤੀ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕ
30
अपरे नियताहाराः प्राणान्प्राणेषु जुह्वति।
ਹੋਰ ਕੁਝ, ਜੋ ਆਪਣਾ ਖਾਣਾ-ਪੀਣਾ ਨਿਯਮਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਹਵਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਹੀ ਯੱਗ ਦੇ ਜਾਣਕਾ
31
यज्ञशिष्टामृतभुजो यान्ति ब्रह्म सनातनम्।
ਜੋ ਯੱਗ ਦੇ ਬਚੇ ਹੋਏ ਅੰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਅਮ੍ਰਿਤ ਵਾਂਗ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸ਼ਾਸ਼ਵਤ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਕੁਰੂਸ਼੍ਰੇ
32
एवं बहुविधा यज्ञा वितता ब्रह्मणो मुखे।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਯੱਜ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਮੁਖ ਵਿੱਚ ਫੈਲਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਕਰਮ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਜਾਣ। ਇਸ ਤਰ
33
श्रेयान्द्रव्यमयाद्यज्ञाज्ज्ञानयज्ञः परन्तप।
ਹੇ ਪਰੰਤਪ
34
तद्विद्धि प्रणिपातेन परिप्रश्नेन सेवया।
ਸਤਿਗੁਰੂਆਂ ਕੋਲੋਂ ਪ੍ਰਣਾਮ, ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਜਾਣੋ।
35
यज्ज्ञात्वा न पुनर्मोहमेवं यास्यसि पाण्डव।
ਇਸ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਤੂੰ ਓਹ ਪਾਣਡਵ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁਬਾਰਾ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਪਵੇਂਗਾ ਅਤੇ ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਤੂੰ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ
36
अपि चेदसि पापेभ्यः सर्वेभ्यः पापकृत्तमः।
ਜੇ ਤੂੰ ਸਾਰੇ ਪਾਪੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਾਪੀ ਵੀ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਵੀ ਜਿੱਥੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਨੌਕੇ ਨਾਲ ਤੂੰ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਪ
37
यथैधांसि समिद्धोऽग्निर्भस्मसात्कुरुतेऽर्जुन।
ਹੇ ਅਰਜੁਨ, ਜਿਵੇਂ ਜਲਦੀ ਅੱਗ ਲੱਕੜ ਨੂੰ ਖਾਕ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਿਆਨ ਦੀ ਅੱਗ ਸਾਰੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਖਾਕ ਕਰ ਦਿੰਦ
38
न हि ज्ञानेन सदृशं पवित्रमिह विद्यते।
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਜਾਨਾਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਕੋਈ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਮੇਂ ਨਾਲ
39
श्रद्धावाँल्लभते ज्ञानं तत्परः संयतेन्द्रियः।
ਸ਼ਰਧਾਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਜੋ ਇਸ ਉੱਤੇ ਤਤਪਰ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸਨੇ ਆਪਣੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿਚ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲ
40
अज्ञश्चाश्रद्दधानश्च संशयात्मा विनश्यति।
ਜੋ ਅਜਾਣ, ਅਸ਼ਰਧਾਵਾਨ ਅਤੇ ਸੰਸ਼ਾਵਾਨ ਹੈ, ਉਹ ਬਰਬਾਦ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੰਸ਼ਾਵਾਨ ਲਈ ਨਾ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਹੈ, ਨਾ ਪਰਲੋਕ ਅਤੇ ਨ
41
योगसंन्यस्तकर्माणं ज्ञानसंछिन्नसंशयम्।
ਹੇ ਧਨੰਜਯ
42
तस्मादज्ञानसंभूतं हृत्स्थं ज्ञानासिनाऽऽत्मनः।
ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਭਾਰਤ ਵੰਸ਼ੀ
About Chapter 4
Chapter 4 of the Bhagavad Gita is titled "ਗਿਆਨ ਕਰਮ ਸੰਨਿਆਸ ਯੋਗ" (ज्ञानकर्मसंन्यासयोगः). This chapter contains 42 verses and explores divine knowledge and the yoga of action. The core teaching focuses on the ancient tradition of spiritual knowledge and how God incarnates to restore dharma. The Yoga of Knowledge and Renunciation of Action The Bhagavad Gita consists of 18 chapters and 700 verses in total, forming a dialogue between Lord Krishna and Prince Arjuna on the battlefield of Kurukshetra. This chapter is part of the ancient Hindu scripture Mahabharata.
Frequently Asked Questions
What is Bhagavad Gita Chapter 4 about?
Chapter 4, titled "ਗਿਆਨ ਕਰਮ ਸੰਨਿਆਸ ਯੋਗ" (ज्ञानकर्मसंन्यासयोगः), contains 42 verses. The Yoga of Knowledge and Renunciation of Action This chapter focuses on the ancient tradition of spiritual knowledge and how God incarnates to restore dharma.
How many verses are in Chapter 4 of the Bhagavad Gita?
Chapter 4 — ਗਿਆਨ ਕਰਮ ਸੰਨਿਆਸ ਯੋਗ — contains 42 verses. Each verse is available in original Sanskrit with transliteration. Full translations in 22 languages, word-by-word meanings, and audio recitation are available in the free Bhagavad Gita app.
What is the Sanskrit name of Chapter 4?
The Sanskrit name of Chapter 4 is "ज्ञानकर्मसंन्यासयोगः," which translates to "ਗਿਆਨ ਕਰਮ ਸੰਨਿਆਸ ਯੋਗ" in English. The Bhagavad Gita's 18 chapters each have a Sanskrit title ending in "Yoga," indicating a spiritual discipline or path.