Englishहिन्दीसंस्कृतम्ગુજરાતીதமிழ்తెలుగుবাংলাमराठीಕನ್ನಡമലയാളംଓଡ଼ିଆਪੰਜਾਬੀالعربيةDeutschEspañolFrançaisItaliano日本語한국어PortuguêsРусский中文
Chapter 11 of 18
ਵਿਸ਼ਵਰੂਪ ਦਰਸ਼ਨ ਯੋਗ
विश्वरूपदर्शनयोगः
The Yoga of the Vision of the Universal Form
55 verses
1
अर्जुन उवाच
ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਮੇਰੇ ਲਈ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰਨ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਗੁਪਤ ਅਤੇ ਆਤਮ-ਸੰਬੰਧੀ ਬਾਤ ਕਹੀ ਹੈ, ਉਸ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਇਹ
2
भवाप्ययौ हि भूतानां श्रुतौ विस्तरशो मया।
ਹੇ ਕਮਲ-ਪੱਤਰ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ
3
एवमेतद्यथात्थ त्वमात्मानं परमेश्वर।
ਹੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ
4
मन्यसे यदि तच्छक्यं मया द्रष्टुमिति प्रभो।
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ
5
श्री भगवानुवाच
ਸ੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਪਾਰਥ
6
पश्यादित्यान्वसून्रुद्रानश्िवनौ मरुतस्तथा।
ਹੇ ਭਾਰਤ
7
इहैकस्थं जगत्कृत्स्नं पश्याद्य सचराचरम्।
ਹੇ ਗੁਡਾਕੇਸ਼
8
न तु मां शक्यसे द्रष्टुमनेनैव स्वचक्षुषा।
ਪਰ ਤੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੇਖ ਸਕਦਾ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦਿਵੀ ਅੱਖ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ; ਮੇਰੇ ਐਸ਼ਵਰੀ ਯੋਗ ਨੂ
9
सञ्जय उवाच
ਸੰਜਯ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਹੇ ਰਾਜਨ
10
अनेकवक्त्रनयनमनेकाद्भुतदर्शनम्।
ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮੂੰਹ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਚੰਭੇਦਾਰ ਦਿੱਸਣ ਵਾਲਾ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦਿਵਿਆ ਆਭੂਸ਼ਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਅਤੇ
11
दिव्यमाल्याम्बरधरं दिव्यगन्धानुलेपनम्।
ਦਿਵੀ ਮਾਲਾ ਅਤੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾਏ ਹੋਏ, ਦਿਵੀ ਸੁਗੰਧਾਂ ਨਾਲ ਮਲੇ ਹੋਏ, ਸਾਰੇ ਅਚੰਭਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਅਨੰਤ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਪਾਸੇ ਮੁ
12
दिवि सूर्यसहस्रस्य भवेद्युगपदुत्थिता।
ਜੇਕਰ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸੂਰਜਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਚਮਕੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਰਗਾ ਹੋ ਸਕਦਾ
13
तत्रैकस्थं जगत्कृत्स्नं प्रविभक्तमनेकधा।
ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਅਤੇ ਕਈ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿ
14
ततः स विस्मयाविष्टो हृष्टरोमा धनञ्जयः।
ਤਦਾਂ ਧਨੰਜਯ (ਅਰਜੁਨ) ਵਿਸਮਾਦ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਵਾਲ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ। ਉਸਨੇ ਸਿਰ ਨਵਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਭਗਵਾਨ
15
अर्जुन उवाच
ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵ
16
अनेकबाहूदरवक्त्रनेत्रं
ਹੇ ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਵਰ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਵਰੂਪ
17
किरीटिनं गदिनं चक्रिणं च
ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਰੀਟ, ਗਦਾ ਅਤੇ ਚੱਕਰ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ, ਸਾਰੇ ਪਾਸੇ ਚਮਕਦਾਰ, ਅੱਗ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਵਰਗੀ ਚਮਕ ਵਾਲੇ, ਦੇਖਣ ਵਿੱਚ ਮ
18
त्वमक्षरं परमं वेदितव्यं
ਤੁਸੀਂ ਅਟੱਲ ਅਤੇ ਜਾਣਨ ਯੋਗ ਸਰਬੋਤਮ ਹੋ; ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਆਸਰਾ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ, ਸਦੀਵੀ ਧ
19
अनादिमध्यान्तमनन्तवीर्य
ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਆਦਿ, ਮੱਧ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਾਲਾ, ਅਨੰਤ ਬਲ ਵਾਲਾ, ਅਨੰਤ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ
20
द्यावापृथिव्योरिदमन्तरं हि
ਹੇ ਮਹਾਤਮਾ
21
अमी हि त्वां सुरसङ्घाः विशन्ति
Read verse 21
22
रुद्रादित्या वसवो ये च साध्या
ਜੋ ਰੁਦਰ, ਅਦਿਤੀਆ, ਵਸੂ, ਸਾਧਯ, ਵਿਸ਼ਵੇਦੇਵ, ਦੋ ਅਸ਼ਵਿਨੀ, ਮਰੁਤ ਅਤੇ ਉਸ਼ਮਪਾ ਹਨ, ਅਤੇ ਗੰਧਰਵ, ਯਕਸ਼, ਅਸੁਰ ਅਤੇ ਸਿੱ
23
रूपं महत्ते बहुवक्त्रनेत्रं
ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੋ
24
नभःस्पृशं दीप्तमनेकवर्णं
Read verse 24
25
दंष्ट्राकरालानि च ते मुखानि
Read verse 25
26
अमी च त्वां धृतराष्ट्रस्य पुत्राः
ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਾਜਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਭੀਸ਼ਮ, ਦ੍ਰੋਣ, ਸੂਤ-ਪੁੱਤਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਸਾਰੇ ਮੁੱਖ
27
वक्त्राणि ते त्वरमाणा विशन्ति
ਤੁਹਾਡੇ ਭਿਆਨਕ, ਕਰਾਲ ਦੰਦ ਵਾਲੇ ਮੁਖਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦਾਖਲ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਚੂਰ ਹੋਏ ਹੋਏ ਦਿ
28
यथा नदीनां बहवोऽम्बुवेगाः
ਜਿਵੇਂ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਦੌੜਦੇ ਹਨ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨੁੱਖੀ ਜਗਤ ਦੇ ਵੀਰ ਤੇਰੇ ਜਲਦੇ
29
यथा प्रदीप्तं ज्वलनं पतङ्गा
ਜਿਵੇਂ ਪਤੰਗੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਬਲਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਨਾਸ਼ ਲਈ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਲੋਕ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਤੇਰੇ ਮੁਖਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪ
30
लेलिह्यसे ग्रसमानः समन्ता
ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਜਲਦੇ ਮੂੰਹਾਂ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰੇ ਪਾਸਿਓਂ ਚੱਟ-ਚੱਟ ਕੇ ਖਾ ਰਿਹਾ ਹੈਂ; ਹੇ ਵਿਸ਼ਨੂ
31
आख्याहि मे को भवानुग्ररूपो
ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ, ਹੇ ਉਗ੍ਰ ਰੂਪ ਵਾਲੇ
32
श्री भगवानुवाच
ਸ੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ ਕਾਲ ਹਾਂ ਅਤੇ ਇਸ ਵੇਲੇ ਮੈਂ ਇਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੰਹ
33
तस्मात्त्वमुत्तिष्ठ यशो लभस्व
ਇਸ ਲਈ ਉੱਠੋ, ਕੀਰਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੋ, ਸ਼ਤਰੂਆਂ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਸਮ੍ਰਿਧ ਰਾਜ ਦਾ ਭੋਗ ਕਰੋ। ਇਹ ਸਭ ਮੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮ
34
द्रोणं च भीष्मं च जयद्रथं च
ਦ੍ਰੋਣ, ਭੀਸ਼ਮ, ਜਯਦ੍ਰਥ ਅਤੇ ਕਰਨ ਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਯੋਧਾ ਜੋ ਮੈਂ ਮਾਰ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਤੂੰ ਵੀ ਮਾਰ। ਡਰ ਨਾ, ਲੜ,
35
सञ्जय उवाच
ਸੰਜਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਕੇਸਵ ਦੇ ਇਸ ਵਾਕ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਕੀਰਤੀ (ਅਰਜੁਨ) ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਕੰਬਦੇ ਹੋਏ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਡਰ ਨਾ
36
अर्जुन उवाच
ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼
37
कस्माच्च ते न नमेरन्महात्मन्
ਹੇ ਮਹਾਤਮਾ
38
त्वमादिदेवः पुरुषः पुराण
ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਮੂਲ ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਪੁਰਾਤਨ ਪੁਰੁਸ਼ ਹੋ; ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਆਸਰਾ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਜਾਣਨ ਵਾਲ
39
वायुर्यमोऽग्निर्वरुणः शशाङ्कः
ਤੂੰ ਹੀ ਵਾਯੂ, ਯਮ, ਅਗਨੀ, ਵਰੁਣ, ਚੰਦਰਮਾ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹ ਹੈਂ। ਤੈਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੋਵੇ
40
नमः पुरस्तादथ पृष्ठतस्ते
ਹੇ ਸਭ
41
सखेति मत्वा प्रसभं यदुक्तं
ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਹੇ ਯਾਦਵ, ਹੇ ਸਖੇ
42
यच्चावहासार्थमसत्कृतोऽसि
ਜੋ ਮੈਂ ਮਜ਼ਾਕ ਵਿੱਚ, ਚਲਦੇ-ਫਿਰਦੇ, ਸੌਂਦੇ, ਬੈਠਦੇ ਜਾਂ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਸਮੇਂ, ਅਕੇਲੇ ਜਾਂ ਸਭ ਸਾਹਮਣੇ, ਤੇਰਾ ਅਪਮਾਨ ਕੀਤਾ ਹ
43
पितासि लोकस्य चराचरस्य
ਤੂੰ ਚਰਾਚਰ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਪਿਤਾ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਪੂਜਨੀਯ ਹੈਂ ਅਤੇ ਗੁਰੂਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਡਾ ਗੁਰੂ ਹੈਂ। ਤੇਰੇ ਬਰਾਬਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਤਿ
44
तस्मात्प्रणम्य प्रणिधाय कायं
ਇਸ ਲਈ, ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਝੁਕਾ ਕੇ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਿਜਦਾ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ
45
अदृष्टपूर्वं हृषितोऽस्मि दृष्ट्वा
ਮੈਂ ਅਜਿਹਾ ਰੂਪ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ, ਇਸਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਮੈਂ ਖੁਸ਼ ਹਾਂ ਪਰ ਮੇਰਾ ਮਨ ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹੇ ਪ੍ਰ
46
किरीटिनं गदिनं चक्रहस्त
ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਕੀਰਤੀ ਵਾਲਾ, ਗਦਾਧਾਰੀ ਅਤੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਚੱਕਰ ਲੈ ਕੇ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਹਜ਼ਾਰ ਬਾਹੂ ਵ
47
श्री भगवानुवाच
ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਹੇ ਅਰਜੁਨ
48
न वेदयज्ञाध्ययनैर्न दानै
ਹੇ ਕੁਰੂਵੀਰ
49
मा ते व्यथा मा च विमूढभावो
ਮੇਰੇ ਇਸ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਤੈਨੂੰ ਕੋਈ ਡਰ ਨਾ ਲੱਗੇ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਭੁਲੇਖਾ ਹੋਵੇ। ਡਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਅਤੇ ਮ
50
सञ्जय उवाच
ਸੰਜਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਕਹਿ ਕੇ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮੂਲ ਰੂਪ ਦੁਬਾਰਾ ਦਿਖਾਇਆ ਅਤੇ ਡਰੇ ਹੋਏ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ
51
अर्जुन उवाच
ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਹੇ ਜਨਾਰਦਨ
52
श्री भगवानुवाच
ਸ੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਹੇ ਅਰਜੁਨ
53
नाहं वेदैर्न तपसा न दानेन न चेज्यया।
ਨਾ ਵੇਦਾਂ, ਨਾ ਤਪ, ਨਾ ਦਾਨ, ਨਾ ਯੱਜ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
54
भक्त्या त्वनन्यया शक्यमहमेवंविधोऽर्जुन।
ਪਰ ਹੇ ਅਰਜੁਨ, ਇਕਾਗਰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਹੀ ਮੈਂ ਇਸ ਰੂਪ ਵਿਚ ਤੱਤ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ, ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਸ
55
मत्कर्मकृन्मत्परमो मद्भक्तः सङ्गवर्जितः।
ਹੇ ਪਾਂਡਵ
About Chapter 11
Chapter 11 of the Bhagavad Gita is titled "ਵਿਸ਼ਵਰੂਪ ਦਰਸ਼ਨ ਯੋਗ" (विश्वरूपदर्शनयोगः). This chapter contains 55 verses and explores the universal cosmic form. The core teaching focuses on the terrifying and awe-inspiring vision of God's infinite universal form. The Yoga of the Vision of the Universal Form The Bhagavad Gita consists of 18 chapters and 700 verses in total, forming a dialogue between Lord Krishna and Prince Arjuna on the battlefield of Kurukshetra. This chapter is part of the ancient Hindu scripture Mahabharata.
Frequently Asked Questions
What is Bhagavad Gita Chapter 11 about?
Chapter 11, titled "ਵਿਸ਼ਵਰੂਪ ਦਰਸ਼ਨ ਯੋਗ" (विश्वरूपदर्शनयोगः), contains 55 verses. The Yoga of the Vision of the Universal Form This chapter focuses on the terrifying and awe-inspiring vision of God's infinite universal form.
How many verses are in Chapter 11 of the Bhagavad Gita?
Chapter 11 — ਵਿਸ਼ਵਰੂਪ ਦਰਸ਼ਨ ਯੋਗ — contains 55 verses. Each verse is available in original Sanskrit with transliteration. Full translations in 22 languages, word-by-word meanings, and audio recitation are available in the free Bhagavad Gita app.
What is the Sanskrit name of Chapter 11?
The Sanskrit name of Chapter 11 is "विश्वरूपदर्शनयोगः," which translates to "ਵਿਸ਼ਵਰੂਪ ਦਰਸ਼ਨ ਯੋਗ" in English. The Bhagavad Gita's 18 chapters each have a Sanskrit title ending in "Yoga," indicating a spiritual discipline or path.