Englishहिन्दीसंस्कृतम्ગુજરાતીதமிழ்తెలుగుবাংলাमराठीಕನ್ನಡമലയാളംଓଡ଼ିଆਪੰਜਾਬੀالعربيةDeutschEspañolFrançaisItaliano日本語한국어PortuguêsРусский中文
Chapter 1 of 18
अर्जुनविषादयोगः
The Yoga of Arjuna's Dejection
47 verses
1
धृतराष्ट्र उवाच
धृतराष्ट्रः सञ्जयमुवाच यत् कुरुक्षेत्रे धर्मक्षेत्रे समवेताः सन्तः युद्धाय इच्छन्तः मामकाः पाण्डवाश्
2
सञ्जय उवाच
सञ्जयः राज्ञः अभिप्रायं चिन्तयित्वा च पाण्डुपुत्रस्य वचनानि अवलोक्य असावधानतया एतत् वचनं उवाच
3
पश्यैतां पाण्डुपुत्राणामाचार्य महतीं चमूम्।
हे आचार्य, पाण्डुपुत्राणां महतीं सेनां पश्य या द्रुपदस्य पुत्रेण धीमता तव शिष्येण व्यूढा
4
अत्र शूरा महेष्वासा भीमार्जुनसमा युधि।
पाण्डवानां सैन्यं दृष्ट्वा दुर्योधनादयः आचार्यं गत्वा राजा वचनमुवाच
5
धृष्टकेतुश्चेकितानः काशिराजश्च वीर्यवान्।
हे महाबाहो, ये शत्रवः प्रतीकाराय उद्यताः सन्ति तान् दुर्धर्षान् रक्षां कृत्वा आदृताः, तस्मात् तान् क
6
युधामन्युश्च विक्रान्त उत्तमौजाश्च वीर्यवान्।
पाण्डुपुत्राणाम् आचार्यान् महीक्षितः, भीष्मं द्रोणं कर्णं च पश्य तथा अन्यान् योधवीरान् अपि
7
अस्माकं तु विशिष्टा ये तान्निबोध द्विजोत्तम।
हे जनार्दन, धर्मज्ञो गुरून् अहत्वा भविष्यामः
8
भवान्भीष्मश्च कर्णश्च कृपश्च समितिञ्जयः।
अहं विजयस्य न कामये कृष्ण
9
अन्ये च बहवः शूरा मदर्थे त्यक्तजीविताः।
अस्माकं नैह ज्ञानं वर्तते यत् किं गरीयः स्यात् यदि वयं जयेम वा तान् अपि वा नः पराजयः स्यात्
10
अपर्याप्तं तदस्माकं बलं भीष्माभिरक्षितम्।
अस्मिन् विषमे स्थिते अहो बत इदं दुर्भाग्यम्
11
अयनेषु च सर्वेषु यथाभागमवस्थिताः।
हे कृष्ण, अस्मिन् संग्रामे युद्धाय उत्सुकान् स्वजनान् दृष्ट्वा अहं स्वधर्मं त्यक्त्वा दैह्यात् अन्यः
12
तस्य संजनयन्हर्षं कुरुवृद्धः पितामहः।
अर्जुनः सैन्यस्य दृढरथस्य च सेनापतित्वमिच्छन् श्रीकृष्णमुवाच तत्प्रकारेण वचनम्
13
ततः शङ्खाश्च भेर्यश्च पणवानकगोमुखाः।
तत्र स्थितान् पार्थः पितॄन् पितामहान् आचार्यान् च अन्यान् समानान् कौरवान् च अपश्यत्
14
ततः श्वेतैर्हयैर्युक्ते महति स्यन्दने स्थितौ।
ततः पाण्डवानां महात्मानः शङ्खाः च भेर्यश्च अथ भीमकर्मणां तुमुलाः शब्दाः आरेभिरे
15
पाञ्चजन्यं हृषीकेशो देवदत्तं धनंजयः।
सञ्जयः उवाच - अर्जुनः तथा रथात् अवतीर्य स्थित्वा युद्धाय इच्छन् शत्रून् अवलोक्य तान् मधुसूदनम् एवम्
16
अनन्तविजयं राजा कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः।
ततः भीमः देवदत्तं शङ्खं धारयन्, सञ्जयः च पणवं नाम शङ्खं धारयन्, पृथक् पृथक् शङ्खाः च पटहानि च ननाद
17
काश्यश्च परमेष्वासः शिखण्डी च महारथः।
भगवान् श्रीकृष्ण उवाच - हे क्षीणवीर्य
18
द्रुपदो द्रौपदेयाश्च सर्वशः पृथिवीपते।
अहं तु यत् मम शोकं निवारयितुं शक्नोति तत् किमपि न पश्यामि येन मम इदं शोकाग्निः उद्वृतः | मम हृदयस्था
19
स घोषो धार्तराष्ट्राणां हृदयानि व्यदारयत्।
अहं न जानामि एतत् किं भविष्यति, युद्धात् किं फलं भविष्यति
20
अथ व्यवस्थितान् दृष्ट्वा धार्तराष्ट्रान्कपिध्…
हे अच्युत
21
अर्जुन उवाच
अर्जुनः उवाच: हे कृष्ण
22
यावदेतान्निरीक्षेऽहं योद्धुकामानवस्थितान्।
हे हृषीकेश, यदि विजयः स्यात्तथापि वयं राज्यं नेच्छेम युद्धेन येषां हन्तारः स्याम
23
योत्स्यमानानवेक्षेऽहं य एतेऽत्र समागताः।
अहम् धार्तराष्ट्राणां हननात् पश्चात् अपि जीवितुं न इच्छामि, यद्यपि लाभः प्राप्येत
24
संजय उवाच
युद्धाय उद्यतान् वीरान् द्रष्टुमिच्छामि भारत
25
भीष्मद्रोणप्रमुखतः सर्वेषां च महीक्षिताम्।
सञ्जयः प्राह, तस्य वचनं दीनतायुक्तं श्रद्धारहितं चासीत्, सर्वविषमताभिः पूर्णं भीरुत्वस्य च तीव्रं सह
26
तत्रापश्यत्स्थितान्पार्थः पितृ़नथ पितामहान्।
अथ पार्थः स्वकीयान् बन्धून् दृष्ट्वा करुणापूर्णः सन् गदाम् त्यक्त्वा रथात् पतितः सञ्जयेनोक्तः
27
श्वशुरान्सुहृदश्चैव सेनयोरुभयोरपि।
अर्जुनः तं दृष्ट्वा भगवते वाचं मुहुः सञ्जहास, सञ्जयः उवाच च
28
अर्जुन उवाच
मम अङ्गानि शिथिलानि भवन्ति, मुखं च शुष्यति, मनश्च मे विषीदति, चापं च हस्तात् पतति
29
सीदन्ति मम गात्राणि मुखं च परिशुष्यति।
अर्जुनः उवाच - पाण्डवः वामे हस्ते गाण्डीवं धारयितुं न शक्नोति, चापलं च उत्सङ्गात् पतति, त्वग्लेहनम्
30
गाण्डीवं स्रंसते हस्तात्त्वक्चैव परिदह्यते।
अहं युद्धरतान् कुरून् हन्तुं न शक्नोमि, यतः मयि घृणा वर्तते
31
निमित्तानि च पश्यामि विपरीतानि केशव।
अहं तु द्रोणाचार्यादीन् न पश्यामि, यदि भवान् मां हन्ति
32
न काङ्क्षे विजयं कृष्ण न च राज्यं सुखानि च।
कालस्य विपरीतता अर्थस्य व्यतिकरः अहो
33
येषामर्थे काङ्क्षितं नो राज्यं भोगाः सुखानि च…
येषां कृते राज्यभोगसुखानि काङ्क्षितवानस्मि तानेवेदानीं पश्यसि युद्धे तस्मादहं तुभ्यं द्रष्टुमुचितं न
34
आचार्याः पितरः पुत्रास्तथैव च पितामहाः।
हे मधुसूदन, अहं पितामहं भीष्मं युद्धे हन्तुं न शक्नोमि, तथा गुरुं द्रोणं च घातयितुं न इच्छामि
35
एतान्न हन्तुमिच्छामि घ्नतोऽपि मधुसूदन।
अहं विजयस्य कृष्ण राज्यस्य च सुखानां च निष्कामः
36
निहत्य धार्तराष्ट्रान्नः का प्रीतिः स्याज्जना…
अर्जुनः कथयति - हे कृष्ण, यदि आवयं राज्यं स्वर्गं च त्यक्त्वा युद्धं कुर्मः तर्हि केन प्रकारेण बलवन्
37
तस्मान्नार्हा वयं हन्तुं धार्तराष्ट्रान्स्वबा…
हे कृष्ण, विजयं न काङ्क्षे, राज्यं न च, सुखानि च नैव; अस्माभिः इहैव वध्यमानानां भोगान् भोक्तुं न रता
38
यद्यप्येते न पश्यन्ति लोभोपहतचेतसः।
मम प्रभृति काङ्क्षितं वैजयते किञ्चन नास्ति
39
कथं न ज्ञेयमस्माभिः पापादस्मान्निवर्तितुम्।
हे जनार्दन
40
कुलक्षये प्रणश्यन्ति कुलधर्माः सनातनाः।
हे अर्जुन, कुलक्षय होने पर सनातन कुलधर्म नष्ट हो जाते हैं, और धर्म के नष्ट होने पर सम्पूर्ण कुल को अ
41
अधर्माभिभवात्कृष्ण प्रदुष्यन्ति कुलस्त्रियः।
अधर्माभिभवात्कृष्ण प्रदुष्यन्ति कुलस्त्रियः
42
सङ्करो नरकायैव कुलघ्नानां कुलस्य च।
सङ्करो नरकायैव कुलघ्नानां कुलस्य च
43
दोषैरेतैः कुलघ्नानां वर्णसङ्करकारकैः।
दोषैरेतैः कुलघ्नानां वर्णसङ्करकारकैः
44
उत्सन्नकुलधर्माणां मनुष्याणां जनार्दन।
हे जनार्दन
45
अहो बत महत्पापं कर्तुं व्यवसिता वयम्।
अहो बत महत्पापं कर्तुं व्यवसिता वयम्
46
यदि मामप्रतीकारमशस्त्रं शस्त्रपाणयः।
यदि मामप्रतीकारमशस्त्रं शस्त्रपाणयः
47
सञ्जय उवाच
सञ्जय उवाच: एवमुक्त्वाऽर्जुनः संख्ये रथोपस्थ उपाविशत्
About Chapter 1
Chapter 1 of the Bhagavad Gita is titled "अर्जुनविषादयोगः". This chapter contains 47 verses and explores Arjuna's moral crisis. The core teaching focuses on the emotional struggle of facing duty against personal attachment. The Yoga of Arjuna's Dejection The Bhagavad Gita consists of 18 chapters and 700 verses in total, forming a dialogue between Lord Krishna and Prince Arjuna on the battlefield of Kurukshetra. This chapter is part of the ancient Hindu scripture Mahabharata.
Frequently Asked Questions
What is Bhagavad Gita Chapter 1 about?
Chapter 1, titled "अर्जुनविषादयोगः", contains 47 verses. The Yoga of Arjuna's Dejection This chapter focuses on the emotional struggle of facing duty against personal attachment.
How many verses are in Chapter 1 of the Bhagavad Gita?
Chapter 1 — अर्जुनविषादयोगः — contains 47 verses. Each verse is available in original Sanskrit with transliteration. Full translations in 22 languages, word-by-word meanings, and audio recitation are available in the free Bhagavad Gita app.
What is the Sanskrit name of Chapter 1?
The Sanskrit name of Chapter 1 is "," which translates to "अर्जुनविषादयोगः" in English. The Bhagavad Gita's 18 chapters each have a Sanskrit title ending in "Yoga," indicating a spiritual discipline or path.