Englishहिन्दीसंस्कृतम्ગુજરાતીதமிழ்తెలుగుবাংলাमराठीಕನ್ನಡമലയാളംଓଡ଼ିଆਪੰਜਾਬੀالعربيةDeutschEspañolFrançaisItaliano日本語한국어PortuguêsРусский中文
Chapter 6 of 18
ध्यानयोगः
The Yoga of Meditation
47 verses
1
श्री भगवानुवाच
श्रीभगवानुवाच: अनाश्रितः कर्मफलं कार्यं कर्म करोति यः
2
यं संन्यासमिति प्राहुर्योगं तं विद्धि पाण्डव।
हे पाण्डव, यं संन्यासमिति यो लोकः प्राहुर्योगं तं विद्धि; न हि असंन्यस्तसङ्कल्पो योगी भवति कश्चन
3
आरुरुक्षोर्मुनेर्योगं कर्म कारणमुच्यते।
आरुरुक्षोर्मुनेर्योगं कर्म कारणमुच्यते
4
यदा हि नेन्द्रियार्थेषु न कर्मस्वनुषज्जते।
यदा हि नेन्द्रियार्थेषु न कर्मस्वनुषज्जते
5
उद्धरेदात्मनाऽऽत्मानं नात्मानमवसादयेत्।
उद्धरेदात्मनाऽऽत्मानं नात्मानमवसादयेत्
6
बन्धुरात्माऽऽत्मनस्तस्य येनात्मैवात्मना जितः।
यस्मात्स्वयमेवात्मानं जितवान्, तस्यैव आत्मा स्वस्य बन्धुः भवति; यस्तु स्वयं न जितवान्, तस्य आत्मा शत
7
जितात्मनः प्रशान्तस्य परमात्मा समाहितः।
जितात्मनः प्रशान्तस्य परमात्मा समाहितः
8
ज्ञानविज्ञानतृप्तात्मा कूटस्थो विजितेन्द्रियः…
ज्ञानविज्ञानतृप्तात्मा कूटस्थो विजितेन्द्रियः
9
सुहृन्मित्रार्युदासीनमध्यस्थद्वेष्यबन्धुषु।
सुहृन्मित्रार्युदासीनमध्यस्थद्वेष्यबन्धुषु | साधुष्वपि च पापेषु समबुद्धिर्विशिष्यते ||
10
योगी युञ्जीत सततमात्मानं रहसि स्थितः।
योगी युञ्जीत सततमात्मानं रहसि स्थितः
11
शुचौ देशे प्रतिष्ठाप्य स्थिरमासनमात्मनः।
शुचौ देशे प्रतिष्ठाप्य स्थिरमासनमात्मनः
12
तत्रैकाग्रं मनः कृत्वा यतचित्तेन्द्रियक्रियः।
तत्रैकाग्रं मनः कृत्वा यतचित्तेन्द्रियक्रियः
13
समं कायशिरोग्रीवं धारयन्नचलं स्थिरः।
समं कायशिरोग्रीवं धारयन्नचलं स्थिरः
14
प्रशान्तात्मा विगतभीर्ब्रह्मचारिव्रते स्थितः।
प्रशान्तात्मा विगतभीर्ब्रह्मचारिव्रते स्थितः
15
युञ्जन्नेवं सदाऽऽत्मानं योगी नियतमानसः।
एवं सदा आत्मानं युञ्जन् नियतमानसो योगी मत्संस्थाम निर्वाणपरमां शान्तिं अधिगच्छति
16
नात्यश्नतस्तु योगोऽस्ति न चैकान्तमनश्नतः।
नात्यश्नतस्तु योगोऽस्ति न चैकान्तमनश्नतः
17
युक्ताहारविहारस्य युक्तचेष्टस्य कर्मसु।
युक्ताहारविहारस्य युक्तचेष्टस्य कर्मसु
18
यदा विनियतं चित्तमात्मन्येवावतिष्ठते।
यदा विनियतं चित्तमात्मन्येवावतिष्ठते
19
यथा दीपो निवातस्थो नेङ्गते सोपमा स्मृता।
यथा दीपो निवातस्थो नेङ्गते सोपमा स्मृता
20
यत्रोपरमते चित्तं निरुद्धं योगसेवया।
यत्रोपरमते चित्तं निरुद्धं योगसेवया
21
सुखमात्यन्तिकं यत्तद्बुद्धिग्राह्यमतीन्द्रियम…
सुखमात्यन्तिकं यत्तद्बुद्धिग्राह्यमतीन्द्रियम्
22
यं लब्ध्वा चापरं लाभं मन्यते नाधिकं ततः।
यं लब्ध्वा चापरं लाभं मन्यते नाधिकं ततः
23
तं विद्याद् दुःखसंयोगवियोगं योगसंज्ञितम्।
तं विद्याद् दुःखसंयोगवियोगं योगसंज्ञितम्
24
सङ्कल्पप्रभवान्कामांस्त्यक्त्वा सर्वानशेषतः।
सङ्कल्पप्रभवान्कामांस्त्यक्त्वा सर्वानशेषतः
25
शनैः शनैरुपरमेद् बुद्ध्या धृतिगृहीतया।
शनैः शनैरुपरमेद् बुद्ध्या धृतिगृहीतया
26
यतो यतो निश्चरति मनश्चञ्चलमस्थिरम्।
यतो यतो निश्चरति मनश्चञ्चलमस्थिरम्
27
प्रशान्तमनसं ह्येनं योगिनं सुखमुत्तमम्।
प्रशान्तमनसं ह्येनं योगिनं सुखमुत्तमम्
28
युञ्जन्नेवं सदाऽऽत्मानं योगी विगतकल्मषः।
एवं सदा आत्मानं युञ्जन् योगी विगतकल्मषः सुखेन ब्रह्मसंस्पर्शमत्यन्तं सुखमश्नुते
29
सर्वभूतस्थमात्मानं सर्वभूतानि चात्मनि।
सर्वभूतस्थमात्मानं सर्वभूतानि चात्मनि
30
यो मां पश्यति सर्वत्र सर्वं च मयि पश्यति।
यो मां सर्वत्र पश्यति सर्वं च मयि पश्यति, तस्य न प्रणश्याम्यहं स च मे न प्रणशति
31
सर्वभूतस्थितं यो मां भजत्येकत्वमास्थितः।
सर्वभूतस्थितं यो मां भजत्येकत्वमास्थितः
32
आत्मौपम्येन सर्वत्र समं पश्यति योऽर्जुन।
आत्मौपम्येन सर्वत्र समं पश्यति योऽर्जुन
33
अर्जुन उवाच
अर्जुन उवाच: हे मधुसूदन, त्वया साम्येन योऽयं योगः प्रोक्तः, अहं चञ्चलत्वात् मनसः तस्य स्थिरं स्थितिं
34
चञ्चलं हि मनः कृष्ण प्रमाथि बलवद्दृढम्।
चञ्चलं हि मनः कृष्ण प्रमाथि बलवद्दृढम्
35
श्री भगवानुवाच
श्रीभगवानुवाच: असंशयं महाबाहो मनो दुर्निग्रहं चलम्
36
असंयतात्मना योगो दुष्प्राप इति मे मतिः।
असंयतात्मना योगो दुष्प्राप इति मे मतिः
37
अर्जुन उवाच
अर्जुन उवाच: अयतिः श्रद्धयोपेतो योगाच्चलितमानसः
38
कच्चिन्नोभयविभ्रष्टश्छिन्नाभ्रमिव नश्यति।
कच्चिन्नोभयविभ्रष्टश्छिन्नाभ्रमिव नश्यति
39
एतन्मे संशयं कृष्ण छेत्तुमर्हस्यशेषतः।
हे कृष्ण
40
श्री भगवानुवाच
श्रीभगवानुवाच - हे पार्थ, नैवेह नामुत्र विनाशस्तस्य विद्यते; न हि कल्याणकृत्कश्चिद्दुर्गतिं तात गच्छ
41
प्राप्य पुण्यकृतां लोकानुषित्वा शाश्वतीः समाः…
प्राप्य पुण्यकृतां लोकानुषित्वा शाश्वतीः समाः
42
अथवा योगिनामेव कुले भवति धीमताम्।
अथवा योगिनामेव कुले भवति धीमताम्
43
तत्र तं बुद्धिसंयोगं लभते पौर्वदेहिकम्।
तत्र तं बुद्धिसंयोगं लभते पौर्वदेहिकम्
44
पूर्वाभ्यासेन तेनैव ह्रियते ह्यवशोऽपि सः।
पूर्वाभ्यासेन तेनैव ह्रियते ह्यवशोऽपि सः
45
प्रयत्नाद्यतमानस्तु योगी संशुद्धकिल्बिषः।
यद्यपि योगी अनेकजन्मसु संशुद्धकिल्बिषः प्रयत्नपूर्वकं यतमानः सन् परां गतिं प्राप्नोति
46
तपस्विभ्योऽधिको योगी ज्ञानिभ्योऽपि मतोऽधिकः।
हे अर्जुन, योगी तपस्विभ्योऽधिकः, ज्ञानिभ्योऽपि अधिकः, कर्मिभ्यश्चाधिकः अस्ति; अतः त्वं योगी भव
47
योगिनामपि सर्वेषां मद्गतेनान्तरात्मना।
योगिनामपि सर्वेषां मद्गतेनान्तरात्मना
About Chapter 6
Chapter 6 of the Bhagavad Gita is titled "ध्यानयोगः". This chapter contains 47 verses and explores meditation and self-discipline. The core teaching focuses on the practice of meditation, control of the mind, and the qualities of a true yogi. The Yoga of Meditation The Bhagavad Gita consists of 18 chapters and 700 verses in total, forming a dialogue between Lord Krishna and Prince Arjuna on the battlefield of Kurukshetra. This chapter is part of the ancient Hindu scripture Mahabharata.
Frequently Asked Questions
What is Bhagavad Gita Chapter 6 about?
Chapter 6, titled "ध्यानयोगः", contains 47 verses. The Yoga of Meditation This chapter focuses on the practice of meditation, control of the mind, and the qualities of a true yogi.
How many verses are in Chapter 6 of the Bhagavad Gita?
Chapter 6 — ध्यानयोगः — contains 47 verses. Each verse is available in original Sanskrit with transliteration. Full translations in 22 languages, word-by-word meanings, and audio recitation are available in the free Bhagavad Gita app.
What is the Sanskrit name of Chapter 6?
The Sanskrit name of Chapter 6 is "," which translates to "ध्यानयोगः" in English. The Bhagavad Gita's 18 chapters each have a Sanskrit title ending in "Yoga," indicating a spiritual discipline or path.