Englishहिन्दीसंस्कृतम्ગુજરાતીதமிழ்తెలుగుবাংলাमराठीಕನ್ನಡമലയാളംଓଡ଼ିଆਪੰਜਾਬੀالعربيةDeutschEspañolFrançaisItaliano日本語한국어PortuguêsРусский中文
Chapter 2 of 18
ਸਾਂਖਯ ਯੋਗ
सांख्ययोगः
The Yoga of Knowledge
72 verses
1
सञ्जय उवाच
ਸੰਜਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਸ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ, ਜੋ ਕਰੁਣਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਸਰ ਭਰੇ ਅਤੇ ਦੁਖੀ ਹੋਏ ਸਨ, ਮਧੁਸੂਦਨ ਨੇ ਇਹ ਵਚ
2
श्री भगवानुवाच
ਸ੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਹੇ ਅਰਜੁਨ
3
क्लैब्यं मा स्म गमः पार्थ नैतत्त्वय्युपपद्यते…
ਹੇ ਪਾਰਥ, ਕੁਰਬਲੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਆਉਣ ਨਾ ਦੇ; ਇਹ ਤੇਰੇ ਲਈ ਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਪਰੰਤਪ, ਇਸ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਦਿਲ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ
4
अर्जुन उवाच
ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਹੇ ਮਧੁਸੂਦਨ
5
गुरूनहत्वा हि महानुभावान्
ਮਹਾਨ ਗੁਰੂਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਭੀਖ ਮੰਗ ਕੇ ਖਾਣਾ ਵਧੇਰੇ ਚੰਗਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾ
6
न चैतद्विद्मः कतरन्नो गरीयो
ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਕਿ ਸਾਡੇ ਲਈ ਕੀ ਬਿਹਤਰ ਹੈ—ਕੀ ਅਸੀਂ ਜਿੱਤਾਂਗੇ ਜਾਂ ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਹਰਾਉਣਗੇ। ਉਹੀ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪ
7
कार्पण्यदोषोपहतस्वभावः
Read verse 7
8
न हि प्रपश्यामि ममापनुद्या
ਮੈਂ ਇਹ ਨਹੀਂ ਦੇਖਦਾ ਕਿ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਅਤੇ ਸਮਰੱਥ ਰਾਜ ਜਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵ
9
सञ्जय उवाच
ਸੰਜਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਸ਼ਤਰੂਆਂ ਦਾ ਦਮਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਗੁਡਾਕੇਸ਼ (ਅਰਜੁਨ) ਨੇ ਗੋਵਿੰਦ ਨ
10
तमुवाच हृषीकेशः प्रहसन्निव भारत।
ਹੇ ਭਾਰਤ
11
श्री भगवानुवाच
ਸ੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤੂੰ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਸੋਗ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸੋਗ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਅਤੇ ਤੂੰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਾ
12
न त्वेवाहं जातु नासं न त्वं नेमे जनाधिपाः।
ਪਰ ਸੱਚ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਮੈਂ, ਤੂੰ ਅਤੇ ਇਹ ਰਾਜਾ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਨ; ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਸੀਂ ਸਭ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮੁੱਕਣਗੇ
13
देहिनोऽस्मिन्यथा देहे कौमारं यौवनं जरा।
ਜਿਵੇਂ ਇਸ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਬਚਪਨ, ਜਵਾਨੀ ਅਤੇ ਬੁੱਢਾਪਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਸਰੀਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਸਮਝਦਾਰ ਇਸ
14
मात्रास्पर्शास्तु कौन्तेय शीतोष्णसुखदुःखदाः।
ਹੇ ਕੁੰਤੀਪੁੱਤਰ
15
यं हि न व्यथयन्त्येते पुरुषं पुरुषर्षभ।
ਹੇ ਪੁਰਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਅਰਜੁਨ
16
नासतो विद्यते भावो नाभावो विद्यते सतः।
ਅਸਤ ਦਾ ਹੋਣਾ ਨਹੀਂ, ਸਤ ਦਾ ਨਾ ਹੋਣਾ ਨਹੀਂ। ਤੱਤ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਦੇਖਿਆ ਹੈ।
17
अविनाशि तु तद्विद्धि येन सर्वमिदं ततम्।
ਇਸ ਸਮੁੱਚੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਜੋ ਘੇਰੇ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਅਟੱਲ ਸੱਤਾ ਨੂੰ ਪਛਾਣੋ; ਇਸ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਦਾ ਵਿਨਾਸ਼ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।
18
अन्तवन्त इमे देहा नित्यस्योक्ताः शरीरिणः।
ਇਹ ਸਰੀਰ ਸਭ ਨਾਸ਼ਵਾਨ ਹਨ, ਪਰ ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ ਆਤਮਾ ਨਿਤ, ਅਨਾਸ਼ੀ ਅਤੇ ਅਪਰਿਮੇਯ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਭਾਰਤ
19
य एनं वेत्ति हन्तारं यश्चैनं मन्यते हतम्।
ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਾਲਾ ਸਮਝਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਅਣਜਾਣ ਹਨ; ਇਹ ਨਾ ਤਾਂ ਮਾਰਦਾ ਹੈ
20
न जायते म्रियते वा कदाचि
ਇਹ ਨਾ ਜੰਮਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਮਰਦਾ ਹੈ; ਨਾ ਕਦੇ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਹ ਅਜਨਮ, ਨਿਤ, ਸ਼ਾਸ਼ਵਤ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣ
21
वेदाविनाशिनं नित्यं य एनमजमव्ययम्।
ਹੇ ਪਾਰਥ, ਜੋ ਇਸ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ, ਨਿਤ, ਅਜਨਮ ਅਤੇ ਅਵਿਅ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸਨੂੰ ਮਾਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਕਿਸਨੂੰ ਮਰਵਾ
22
वासांसि जीर्णानि यथा विहाय
ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਪੁਰਾਣੇ ਕੱਪੜੇ ਕੱਢ ਕੇ ਨਵੇਂ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੀਵ ਪੁਰਾਣੇ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਕੇ ਨਵੇਂ ਸਰੀਰ ਧਾ
23
नैनं छिन्दन्ति शस्त्राणि नैनं दहति पावकः।
ਹਥਿਆਰ ਇਸਨੂੰ ਕੱਟ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ, ਅੱਗ ਇਸਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਾੜ ਸਕਦੀ, ਪਾਣੀ ਇਸਨੂੰ ਭਿੱਜਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਅਤੇ ਹਵਾ ਇਸਨੂੰ ਸੁਕਾ
24
अच्छेद्योऽयमदाह्योऽयमक्लेद्योऽशोष्य एव च।
ਇਹ ਨਾ ਕੱਟਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਨਾ ਜਲਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਨਾ ਭਿੱਜਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਸੁੱਕਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਹ ਸਦੀਵੀ, ਸਰਵ-ਵਿਆਪਕ
25
अव्यक्तोऽयमचिन्त्योऽयमविकार्योऽयमुच्यते।
ਇਹ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ, ਅਚਿੰਤਨੀਯ ਅਤੇ ਅਵਿਕਾਰੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣ ਕੇ ਤੂੰ ਸੋਗ ਨਾ ਕਰ।
26
अथ चैनं नित्यजातं नित्यं वा मन्यसे मृतम्।
ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੋ
27
जातस्य हि ध्रुवो मृत्युर्ध्रुवं जन्म मृतस्य च…
ਜਨਮੇ ਹੋਏ ਦੀ ਮੌਤ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਮਰੇ ਹੋਏ ਦਾ ਜਨਮ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਇਸ ਅਨਿਵਾਰੀ ਗੱਲ ਉੱਤੇ ਸੋਗ ਨਾ ਕਰ।
28
अव्यक्तादीनि भूतानि व्यक्तमध्यानि भारत।
ਹੇ ਭਾਰਤ
29
आश्चर्यवत्पश्यति कश्चिदेन
ਕੋਈ ਇਸਨੂੰ ਅਚੰਭੇ ਵਾਂਗ ਦੇਖਦਾ ਹੈ, ਕੋਈ ਇਸਨੂੰ ਅਚੰਭੇ ਵਾਂਗ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕੋਈ ਇਸਨੂੰ ਅਚੰਭੇ ਵਾਂਗ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਪਰ
30
देही नित्यमवध्योऽयं देहे सर्वस्य भारत।
ਹੇ ਭਾਰਤ
31
स्वधर्ममपि चावेक्ष्य न विकम्पितुमर्हसि।
ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਹਿਚਕਿਚਾਉਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਖੱਤਰੀ ਲਈ ਧਾਰਮਿਕ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਿਹਤਰ ਕੋਈ ਹੋਰ ਕ
32
यदृच्छया चोपपन्नं स्वर्गद्वारमपावृतम्।
ਹੇ ਪਾਰਥ
33
अथ चैत्त्वमिमं धर्म्यं संग्रामं न करिष्यसि।
ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਜੇ ਤੂੰ ਇਹ ਧਰਮ-ਯੁੱਧ ਨਹੀਂ ਲੜੇਂਗਾ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਅਤੇ ਕੀਰਤੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਪਾਪ ਕਮਾਏਂਗਾ।
34
अकीर्तिं चापि भूतानि कथयिष्यन्ति तेऽव्ययाम्।
ਲੋਕ ਤੇਰੀ ਅਟੱਲ ਅਪਕੀਰਤੀ ਦੀ ਵੀ ਗੱਲ ਕਰਨਗੇ। ਸਨਮਾਨਿਤ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਅਪਕੀਰਤੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਵੀ ਬੁਰੀ ਹੈ।
35
भयाद्रणादुपरतं मंस्यन्ते त्वां महारथाः।
ਮਹਾਰਥੀ ਤੈਨੂੰ ਡਰ ਕਾਰਨ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਹਟਿਆ ਸਮਝਣਗੇ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਮਾਨਿਆ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ
36
अवाच्यवादांश्च बहून् वदिष्यन्ति तवाहिताः।
ਤੇਰੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਤੇਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਵਾਚਕ ਬੋਲ ਵੀ ਬੋਲਣਗੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੁੱਖਦਾਈ ਹੋਰ ਕੀ ਹੋ
37
हतो वा प्राप्स्यसि स्वर्गं जित्वा वा भोक्ष्यस…
ਮਾਰੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਤੂੰ ਸਵਰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਂਗਾ, ਜਿੱਤਣ 'ਤੇ ਤੂੰ ਧਰਤੀ ਦਾ ਭੋਗ ਕਰੇਂਗਾ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਕੁੰਤੀ-ਪੁੱਤਰ
38
सुखदुःखे समे कृत्वा लाभालाभौ जयाजयौ।
ਸੁਖ-ਦੁੱਖ, ਲਾਭ-ਹਾਨੀ ਅਤੇ ਜਿੱਤ-ਹਾਰ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਸਮਝ ਕੇ ਯੁੱਧ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੂੰ ਪਾਪ ਨਹੀਂ ਪਾਵੇਂਗਾ।
39
एषा तेऽभिहिता सांख्ये बुद्धिर्योगे त्विमां श्…
ਹੇ ਪਾਰਥ, ਇਹ ਗਿਆਨ ਸਾੰਖਯ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਹੁਣ ਯੋਗ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਇਸਨੂੰ ਸੁਣ;
40
नेहाभिक्रमनाशोऽस्ति प्रत्यवायो न विद्यते।
ਇਸ ਵਿੱਚ ਨਾ ਤਾਂ ਕੋਈ ਪ੍ਰਯਾਸ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਹਾਨੀ ਹੈ। ਇਸ ਧਰਮ ਦਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਵੀ ਅਭਿਆਸ ਮਹਾਨ ਭੈ ਤ
41
व्यवसायात्मिका बुद्धिरेकेह कुरुनन्दन।
ਹੇ ਕੁਰੂਨੰਦਨ
42
यामिमां पुष्पितां वाचं प्रवदन्त्यविपश्चितः।
Read verse 42
43
कामात्मानः स्वर्गपरा जन्मकर्मफलप्रदाम्।
Read verse 43
44
भोगैश्वर्यप्रसक्तानां तयापहृतचेतसाम्।
ਭੋਗ ਅਤੇ ਏਸ਼ਵਰਿਆ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਇਸ (ਪੁਸ਼ਪਿਤ ਵਾਣੀ) ਨੇ ਚੁਰਾ ਲਈ ਹੈ, ਸਮਾਧੀ ਵਿੱ
45
त्रैगुण्यविषया वेदा निस्त्रैगुण्यो भवार्जुन।
ਹੇ ਅਰਜੁਨ, ਵੇਦ ਤਿੰਨਾਂ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਬਾਰੇ ਹਨ; ਤੂੰ ਤਿੰਨਾਂ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਦੋਧਰਮੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਸਦਾ ਸੱਤਵ
46
यावानर्थ उदपाने सर्वतः संप्लुतोदके।
ਜਿਵੇਂ ਹਰ ਪਾਸਿਓਂ ਭਰੇ ਹੋਏ ਜਲ ਵਿਚ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਖੱਡੇ ਦਾ ਜਲ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ, ਤਿਵੇਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ (ਤੱਤ ਜਾਣਨ ਵਾਲ
47
कर्मण्येवाधिकारस्ते मा फलेषु कदाचन।
ਤੇਰਾ ਅਧਿਕਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਕਰਮ ਕਰਨ 'ਤੇ ਹੈ, ਫਲਾਂ 'ਤੇ ਕਦੇ ਨਹੀਂ। ਕਰਮ-ਫਲ ਦਾ ਕਾਰਨ ਨ ਬਣ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਅਕਰਮ ਵਿੱਚ ਆਸਕਤੀ ਰ
48
योगस्थः कुरु कर्माणि सङ्गं त्यक्त्वा धनञ्जय।
ਹੇ ਧਨੰਜਯ
49
दूरेण ह्यवरं कर्म बुद्धियोगाद्धनञ्जय।
ਓਹ ਧਨੰਜਯ, ਕਰਮ ਬੁੱਧੀ-ਯੋਗ ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਘਟ ਹੈ। ਬੁੱਧੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਨ ਲੈ; ਫਲ-ਹੀਣ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੁਖੀ ਹਨ।
50
बुद्धियुक्तो जहातीह उभे सुकृतदुष्कृते।
ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਮਨੁੱਖ ਇੱਥੇ ਹੀ ਚੰਗੇ ਅਤੇ ਮਾੜੇ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਜਾ, ਕਿ
51
कर्मजं बुद्धियुक्ता हि फलं त्यक्त्वा मनीषिणः।
ਬੁੱਧੀ-ਸੰਪੰਨ ਵਿਦਵਾਨ ਕਰਮ-ਫਲ ਤਿਆਗ ਕੇ ਜਨਮ-ਮੌਤ ਦੇ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਅਮਰ ਪਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
52
यदा ते मोहकलिलं बुद्धिर्व्यतितरिष्यति।
ਜਦੋਂ ਤੇਰੀ ਬੁੱਧੀ ਮੋਹ ਦੇ ਕਲੇਸ਼ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਵੇਗੀ, ਤਦ ਤੂੰ ਸੁਣੇ ਅਤੇ ਸੁਣਨ ਯੋਗ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਉਦਾਸੀਨਤਾ ਪ੍ਰਾ
53
श्रुतिविप्रतिपन्ना ते यदा स्थास्यति निश्चला।
ਜਦੋਂ ਤੇਰਾ ਮਨ, ਜੋ ਸ਼੍ਰੁਤੀਆਂ ਨਾਲ ਭਟਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਅਚਲ ਅਤੇ ਸਥਿਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਤਦ ਤੂੰ ਯੋਗ ਪ੍ਰਾਪਤ
54
अर्जुन उवाच
ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਹੇ ਕੇਸਵ
55
श्री भगवानुवाच
ਸ੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਪਾਰਥ
56
दुःखेष्वनुद्विग्नमनाः सुखेषु विगतस्पृहः।
ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਨਾ ਡਗਮਗਾਏ, ਸੁਖ ਵਿੱਚ ਇੱਛਾ ਨਾ ਰੱਖੇ, ਅਤੇ ਜੋ ਰਾਗ, ਭੈ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਵੇ, ਉਸਨੂੰ ਸ
57
यः सर्वत्रानभिस्नेहस्तत्तत्प्राप्य शुभाशुभम्।
ਜੋ ਹਰ ਥਾਂ ਬਿਨਾਂ ਲਗਾਵ ਵਾਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭਲੇ ਜਾਂ ਮੰਦੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਨਾ ਤਾਂ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਨਫ਼ਰਤ ਕ
58
यदा संहरते चायं कूर्मोऽङ्गानीव सर्वशः।
ਜਦੋਂ ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਕਚੂਏ ਵਾਂਗ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਸਮੇਟ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਦੋਂ ਜਦੋਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਇੰਦ੍ਰੀਆ
59
विषया विनिवर्तन्ते निराहारस्य देहिनः।
ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੇਹੀ ਤੋਂ ਪਰਤ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਰਸ (ਤਲਬ) ਨਹੀਂ। ਪਰ ਉਸਦਾ ਰਸ ਵੀ ਉੱਚੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨੂ
60
यततो ह्यपि कौन्तेय पुरुषस्य विपश्चितः।
ਹੇ ਕੁੰਤੀਪੁੱਤਰ
61
तानि सर्वाणि संयम्य युक्त आसीत मत्परः।
ਸਾਰੀਆਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੋ ਕੇ ਬੈਠਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਜਿਸਦੀਆਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਹੁੰ
62
ध्यायतो विषयान्पुंसः सङ्गस्तेषूपजायते।
ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਲਗਾਵ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਲਗਾਵ ਤੋਂ ਇੱਛਾ
63
क्रोधाद्भवति संमोहः संमोहात्स्मृतिविभ्रमः।
ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਮੋਹ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਮੋਹ ਤੋਂ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਦਾ ਭਰਮ, ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਦੇ ਭਰਮ ਤੋਂ ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਨਾਸ਼, ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਦ
64
रागद्वेषवियुक्तैस्तु विषयानिन्द्रियैश्चरन्।
ਪਰ ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਰਾਗ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੀਆਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਭੋਗ ਕਰਦਾ
65
प्रसादे सर्वदुःखानां हानिरस्योपजायते।
ਜਦੋਂ ਚਿੱਤ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ਾਂਤ ਚਿੱਤ ਵਾਲ
66
नास्ति बुद्धिरयुक्तस्य न चायुक्तस्य भावना।
ਅਸੰਤੁਲਿਤ ਮਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਬੁੱਧਿ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਅਸੰਤੁਲਿਤ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ। ਧਿਆਨ ਰਹਿਤ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਸ਼
67
इन्द्रियाणां हि चरतां यन्मनोऽनुविधीयते।
ਕਿਉਂਕਿ ਭਟਕਦੀਆਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜੋ ਮਨ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਨੌਕੇ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੀ ਬੁੱਧ
68
तस्माद्यस्य महाबाहो निगृहीतानि सर्वशः।
ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੋ
69
या निशा सर्वभूतानां तस्यां जागर्ति संयमी।
ਜੋ ਸਭ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਲਈ ਰਾਤ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਸੰਜਮੀ ਜਾਗਦਾ ਹੈ; ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਪ੍ਰਾਣੀ ਜਾਗਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਦਰਸ਼ੀ ਮੁਨੀ ਲਈ ਰਾਤ
70
आपूर्यमाणमचलप्रतिष्ठं
ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਆਉਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਉਹ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਆਉਂਦ
71
विहाय कामान्यः सर्वान्पुमांश्चरति निःस्पृहः।
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਾਰੇ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਬਿਨਾਂ ਆਸਾ-ਮੋਹ ਦੇ, ਮਮਤਾ ਅਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਾਂਤੀ
72
एषा ब्राह्मी स्थितिः पार्थ नैनां प्राप्य विमु…
ਹੇ ਪਾਰਥ, ਇਹ ਬ੍ਰਹਮੀ ਸਥਿਤੀ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਕੋਈ ਭੁਲੇਖੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਅੰਤ ਸਮੇਂ ਇਸੇ ਵਿੱਚ
About Chapter 2
Chapter 2 of the Bhagavad Gita is titled "ਸਾਂਖਯ ਯੋਗ" (सांख्ययोगः). This chapter contains 72 verses and explores the nature of the soul and selfless action. The core teaching focuses on why the soul is eternal, the body temporary, and duty must be done without attachment to results. The Yoga of Knowledge The Bhagavad Gita consists of 18 chapters and 700 verses in total, forming a dialogue between Lord Krishna and Prince Arjuna on the battlefield of Kurukshetra. This chapter is part of the ancient Hindu scripture Mahabharata.
Frequently Asked Questions
What is Bhagavad Gita Chapter 2 about?
Chapter 2, titled "ਸਾਂਖਯ ਯੋਗ" (सांख्ययोगः), contains 72 verses. The Yoga of Knowledge This chapter focuses on why the soul is eternal, the body temporary, and duty must be done without attachment to results.
How many verses are in Chapter 2 of the Bhagavad Gita?
Chapter 2 — ਸਾਂਖਯ ਯੋਗ — contains 72 verses. Each verse is available in original Sanskrit with transliteration. Full translations in 22 languages, word-by-word meanings, and audio recitation are available in the free Bhagavad Gita app.
What is the Sanskrit name of Chapter 2?
The Sanskrit name of Chapter 2 is "सांख्ययोगः," which translates to "ਸਾਂਖਯ ਯੋਗ" in English. The Bhagavad Gita's 18 chapters each have a Sanskrit title ending in "Yoga," indicating a spiritual discipline or path.